Smak panert seibiff med tre ulike laukar

Seibiff med lauk er ein klassikar, men helgas oppskrift har ein ny vri med tre ulike sortar lauk, sjy, brokkoli og potet som tilbehør. Lauk er ei viktig grønsak både i Norge og på verdsbasis, og Norsk gartnerforbund rapporterer at forbruket av lauk har stige i dei siste åra frå 4 til 7 kg per person.

I Norge dyrkast fleire lauktyper. Lauk varierer i størrelse, farge og form, og smaken varierer frå mild og lett til sterk og kraftig. Mest vanlig er kepaløk (vanlig, raudlauk, søtlauk, salatlauk), sjalottlauk, purrelauk, vårlauk, kvitlauk  og graslauk. I tillegg finnast nokre viltvoksande lauktyper som også kan vere matplanter (ramslauk, vill-lauk, strandlauk).

Lauken er god, allsidig og totalt uunnverleg på kjøkkenet fordi den bidreg som smaksettar i matlaginga. Lauk kan bringe fram tårer ved tillaging av maten, men etter varmebehandling viser den seg frå si søtaste side. Smak kombinasjonen raudlauk, sjalottlauk og vårlauk saman med panert seibiff det er rett og slett himmelsk godt. God helg!

SEIBIFF:  Panert seibiff med tre ulike laukar. Foto: Marianne Aaronsen, Norges sjømatråd.

INGREDIENSAR (4 porsj):

800 g seifilet, utan skinn og bein

1 dl kveitemjøl

2 ts salt

1 ts pepar

olivenolje

Laukblanding

1 stk raudlauk

4 stk sjalottlauk

1 bunt vårlauk

2 ss smør

½  terning fiskebuljong

1 dl vatn

salt og pepar

Tilbehør

poteter

brokkoli

Framgangsmåte

Skjer seifileten i porsjonsstykke. Bland kveitemjøl, salt og pepar, og snu seistykka i blandinga. Steik fisken på middels varme i olivenolje, til den er så vidt gjennomsteikt, ca. 4 minutt på kvar side.

Laukblanding

Skjer raudlauk i båtar, sjalottlauk i ringer, og vårlauk i biter på ca. 3 cm. Brun lauken i smør, slå over fiskebuljong blanda ut med vatn, og la det surre til lauken er mør. Smak til sjyen med salt og pepar.

Server seien med laukblandinga, sjy, kokte poteter og brokkoli.

Lune russiske pirogar med gravlaks

Noko av det mest spennande eg lærte på skulekjøkkenet i 1979 var å lage russiske pirogar. Det var kjevla gjærbakst med kål- eller kjøtdeigfyll. Små runde lefser med fyll vart bretta i to og forma til elegante halvmånar og med pyntekant av gaffelspor. Aldri hadde vi sett noko så vakkert, og det smakte skikkeleg godt! Det er hevda at det var faget heimkunnskap som lærte norske heimar å lage pirogar.

Pirogar er altså ikkje det mest moderne du kan lage, men du verden for eit allsidig og praktisk bakverk. Bakverket kan vere basert på gjærdeig, butterdeig eller pannekakerøre og det finnast ingen grenser for kva du kan ha inni. Enten det er noko med grønsaker, egg, kjøt, fisk eller noko søtt - det finnast alltid ein pirog for deg.

I Russland får ein tak i pirogar overalt, frå fine restaurantar til enkle kioskar, men tradisjonelt har pirogar vorte servert til supper. Pirogar er utruleg praktisk, maten er pakka inni bakverket og dermed passar det godt til enkel «mat i farta» eller i matboksa. Pakk gjerne ferdigbakte og avkjølte pirogar i aluminiumsfolie og la dei få lune seg på grillen eller bålet, det er ypparleg turmat!

PIROGAR: Lune russiske priogar med gravlaks.

Ingrediensar (4 porsj.)

150 g gravlaks

1 ss frisk dill

1 ss frisk persille

1 sjalottlauk

4 egg

3 ss lettrømme

4 plater butterdeig

Tilbehør

Salat

Framgangsmåte

Set steikeomnen på 200 °C. Skjer gravlaksen i små strimlar og finhakk dill, persille og sjalottlauk. Kok tre av egga til dei er hardkokte, skjer i bitar og bland med gravlaks, dill, persille, sjalottlauk og lettrømme. Tin butterdeigen og kjevle kvar plate ut til dobbelt størrelse. Del dei i to og prikk deigen godt. Fordel fyllet på butterdeigen, og brett deigen i to. Pisk det siste egget saman, pensle kantane av butterdeigen og klem dem godt saman. Pensle overflaten med egg. Steik pirogane midt i steikeomnen til dei er gylne og gjennomsteikte, det tek ca. 12 minutt. Server nystekte piroger med salat ved siden av.

Tips: Pirogane kan også frysast og varmast i steikeomnen.

Eksotisk indisk dal med torsk

Indiske matrettar er gjerne fargerike og har mykje smak og duft. Mange av dei tradisjonelle rettane liknar på kvarandre, men dei kan ha varierande namn eller lokale tilpassingar. Linser, bønner og kikerter har eit fellesord på indisk, dal (daal, dahl).

Dal er gjerne daglig innslag i det indiske kosthaldet og er både sunt, billig og mettande. Rettane er deilig krydra med eksotiske smakar. Krydderbruken i India er omfattande. Ingefær, spisskum, gurkemeie, chilipepar, safran, sennep, nellik, kardemomme, kanel og fleire andre krydder er i daglig bruk i det indiske kjøkkenet.

Vil du ete denne retten på korrekt indisk vis må du sitte på teppe eller pute i skreddarstilling og droppe bestikket og ete med handa. Ifølge ayurveda medisin, indisk helsefilosofi eller «lære om livet», vil dette føre til at ein et mindre og får bedre fordøyelse enn når ein sit og et på en stol. Stol eller pute, bestikk eller hand, smaken er i alle fall eksotisk - namaste!

INDISK:  Eksotisk indisk dal med torsk. Foto: Marianne Aaronsen, Norges sjømatråd.

 

INGREDIENSAR (4 porsj):

600 g torskefilet, utan skinn og bein

½  lauk

½ raud chili

20 cherrytomat

½ sitron

2 ss rapsolje

2 ts garam masala

1 ts gurkemeie

1 ts malt spisskummen

4 dl grovhakka hermetiske tomatar

3 dl kokosmjølk

600 g raude hermetiske linser

salt

Tilbehør

Fullkorn couscous

Frisk koriander

Framgangsmåte

Skjer torsk i terningar. Finhakk lauk og chili, del cherrytomatane i to, og press safta frå sitron.

Varm rapsolje i ei kasserolle, og fres lauk og chili til lauken er gylden. Ha i cherrytomatane og la det surre eit par minutt. Tilsett garam masala, gurkemeie og spisskummen, og bland det godt saman. Ha i hermetiserte tomatar, kokosmjølk og linser, og la det koke under lok i 5 minutt. Tilsett torsketerningane og la dei trekke under lokk i 3 minutt. Smak til med sitronsaft og salt. Server indisk dal med fullkornscouscous og koriander.

Festmåltid med pannesteikt skrei med appelsinsaus og potetmos

No er det sesong for skrei, denne fantastiske torsken som har svømt frå Barentshavet og ned til norske kysten. Ordet skrei kjem frå det norrøne ordet skreið som betyr fisk som skrider eller vandrar. Fiskekjøtet til den vandrande skreien har derfor ekstra mykje musklar, god fastheit og er kvitt og delikat.

I dag har eg også tips til nytt kjøkenreiskap til deg som ikkje er verdsmeister med kniven og redd for fingertuppane. Invester i ein mandolin, denne er heilt uunnverleg når du skal lage syltynne skiver slik det skal vere til både salaten og grønsakschipsen til helgas festmåltid.

Ein festmiddag betyr at det serverast noko eksklusivt og dampande godt på tallerkenen. Helgas oppskrift er å ta skreimiddagen til eit nytt nivå. Pannesteikt skrei med ein frisk appelsinsaus, potetmos og salat av appelsin og fennikel er eit realt festmåltid i sesong!

SKREI: Festmåltid med pannesteikt skrei med appelsinsaus og potetmos. Foto: Marianne Aaronsen, Norges Sjømatråd.

Ingrediensar til 4 porsjonar:

800 g skreifilet med skinn

3 ss salt

2 fedd kvitlauk

2 kvister frisk timian

2 ss olivenolje

Smør

Appelsinsaus

1 appelsin

100 g smør

Potetmos

600 g potet

2 ss smør

1 dl matfløyte

salt og pepar

Salat

1 appelsin

1 frisk fennikel

½ raudlauk

1 ss olivenolje

salt og pepar

Rotgrønsakschips

100 g gulrot

100 g raudbete

4 dl solsikkeolje

salt og pepar

Framgangsmåte

Skrap skreiskinnet godt, dryss salt over fisken og la den ligge i 10 minutt. Skyl av saltet og tørk godt med tørkepapir, og skjer fileten i porsjonsstykke. Knus kvitlauksfedd lett med flatsida av ein kjøkkenkniv. Varm olivenolje i ei steikepanne, ha i kvitlauk og timian, og steik skreien med skinnsida ned til skinnet er sprøtt, ca. 4 minutt. Snu skreien, tilsett smør og trekk steikepanna av varmen. La skreien trekke til den akkurat er gjennomsteikt, ca. 4 minutt. Ta skreien ut av steikepanna, legg til side og hald den varm.

Appelsinsaus

Press safta av appelsin og ha i steikepanna som skreien ble stekt i. Kok appelsinsafta til mengda er halvert. Sil over i ein liten gryte og rør inn kaldt smør i terningar. Smak til med salt. Varm opp sausen forsiktig før servering, den skal ikkje kokast.

Potetmos

Skrell potet, skjer i bitar og kok møre i lettsaltet vatn, ca. 15 minutt. Slå av kokevatnet, og mos potetene med ein potetmosar eller ein gaffel. Tilsett smør og matfløyte, og mos til ønska konsistens. Smak til med salt og pepar.

Salat

Skrell appelsin og del i båtar. Finsnitt fennikel og raudlauk. Bruk gjerne ein mandolin om du har.

Vend appelsinbåtar, fennikel og raudlauk i olivenolje, og smak til med salt og pepar.

Rotgrønsakschips

Vask og skjer gulrot og raudbeter i papirtynne skiver, og legg i ein bolle med iskaldt vann. Bruk gjerne en mandolin om du har. Ha solsikkeolje i ei gryte og varm opp til ca. 180 °C. Bruk ein spisepinne av tre for å sjekke om det er varmt nok, det skal boble rundt spissen. Tørk godt av grønsakene med eit tørkepapir og friter i kasserollen i puljer til dei er sprø og gylne. Pass på steiketida, særleg på raudbetane. Bruk ei holsleiv og løft dei over på eit tørkepapir så feittet får renne av. Krydre med salt og pepar.

Server skreien med appelsinsaus, potetmos og salat. Ha rotgrønsakschips på toppen.

Tips: Fileter gjerne appelsinen ved bruk av ein skarp kniv. Skjer først vekk skalet slik at det ikkje er noko kvitt igjen, og skjer deretter ut båtar mellom hinnene på appelsinen. Du kan også få kjøpt ferdig rotgrønsakschips på utvalde helsekostbutikkar.

Blåskjel med mange smaksvariasjonar

Norske blåskjel er sødmerike, frodige og delikate om vinteren. Våre blåskjel er mellom verdas beste på grunn av dei kalde og klare fjordane våre og no er det høgsesong for nydeleg sjømat. Blåskjel er enkelt og raskt å lage, det tek ikkje mange minutt frå du startar til du er ferdig med eit herremåltid!

Levande blåskjel kjøper ein i nett frå ferskvaredisken. Det er viktig å ikkje pakke dei inn i tett plast, og når du skal oppbevare dei i kjøleskapet heime må du sørge for å gi dei luft ved å ha open pose. Kontroller alltid alle levande skjel før bruk. Alle skjela skal vere lukka, kontroller skjela ved å kakke dei i kjøkkenbenken, dei som ikkje lukkar seg raskt etter eit kakk eller to skal hivast.

Når blåskjela har opna seg under damping (grunnoppskift) er det på tide å tilsette smak og her finnast det mange variasjonar (sjå tips til smakssetting). Blåskjel må aldri dampe for lenge, då vert dei seige og smaklause. Blåskjel serverast i ein stor djup tallerken, med god plass til den smaksette sjyen. Bruk fingrane og reinsk blåskjela etterkvart som du et, medan du dyppar godt brød i sjyen - namnam!

BLÅSKJEL: Grunnoppskrifta gir grunnlag for mange gode smakar til blåskjel. Foto: Marianne Aaronsen, Norges Sjømatråd.

Grunnoppskrift

Ingrediensar til 2-4 porsjonar:

2 kg blåskjel (1 kg per pers til hovedrett og ½  kg per pers til forrett)

½ lauk

5 cm purre

½ selleri

1 ss smør

Framgangsmåte

Skrubb blåskjela, ta bort byssustrådane (skjegget), og fjern knuste og livlause blåskjel. Alle skjel skal vere lukka. Finhakk lauk, purre og selleri, og surr i smør til lauken er mjuk, men ikkje brun. Tilsett blåskjela, legg på lok og la alt dampe i 3-4 minutt. Rist på gryta slik at dei skjela som ligger nest kjem opp. Damp videre i 3-4 minutt til skjela har opna seg, no kan du smakssette med det du ønsker. Rist gryta igjen og kok opp, kast dei blåskjela som ikkje har opna seg etter damping og server straks med godt brød til.

Tips til smaksetting etter at blåskjela har opna seg i gryta:

Blåskjel med kvitvin: kvitvin, kvitlauk

Blåskjel med curry: sitrongras, red curry paste, kvitvin, matfløyte og lime

Blåskjel med øl: mørkt øl, laurbærblad, persille og timian

Blåskjel med blåmuggost: blåmuggost, matfløyte og kvitvin

Blåskjel med kvitlauk og chili: chili, kvitlauk, lime, eplejus

Blåskjel i kokosmjølk og karri: kokosmjølk, red curry paste, persille

Fiskegrateng med makaroni, det er ein sikker vinnar!

Fiskegrateng er ein tradisjonsrik norsk rett som dei fleste kjenner frå barndomen. I min barndom var fiskegrateng alltid heimelaga av mamma, men i dei siste åra har vi fått tilbod om ferdiglaga fiskegrateng rett frå frysedisken. Mange tenker nok at fiskegrateng tek lang tid å lage, men det tek omtrent like lang tid å varme opp ein frosen frå butikken og smaken er ein heilt annan!

Kva er så nøkkelen til lage fiskegranteng? Enkelt sagt er det kvitsaus med egg og fiskebitar oppi, eventuelt kokt makaroni og grønsaker. I den kvite sausen, når den er avkjølt kan vi røre inn heile egg. Ønsker du ein ekstra luftig fiskegrateng, må du skilje egga. Eggeplommene rører ein inn i den lett avkjølte sausen og dei stivpiska eggekvitane skal vendast forsiktig inn i sausen etterpå for å få den luftig og lett.

Fiskegrateng med eller utan stivpiska eggekviter er familievennleg, enkel og smakfull. Smaken av kvit fisk, varm kvit saus med eit hint av muskat, toppa med sprø strøkavring får ein lett «vatn i munnen» av. Fiskegrateng er ein fiskemiddag barn ofte likar, og sjølv den mest steile fiskemotstandar vil kanskje tørre å prøvesmake. Ingenting slår fiskegrateng med makaroni, det er ein sikker vinnar!

FISKEGRATENG: Ingenting slår fiskegrateng med makaroni,og med råkost, potet og smelta smør til. Foto: Marianne Aaronsen, Norges sjømatråd

Ingrediensar til 4 porsjonar:

500 g torskefilet, utan skinn og bein

100 g makaroni

3 ss smør

4 ss kveitemjøl

4 dl mjølk

3 egg

salt

muskat

griljermjøl

Tilbehør

råkost

poteter

Framgangsmåte

Set steikeomnen på 180 °C. Skjer torskefilet i bitar. Kok makaronien som vist på pakken. Smelt smør og rør inn kveitemjøl. Spe med mjølk, litt om gongen. Rør godt mellom kvar gong til du får ein saus utan klumpar. Dersom du bruker rå fisk kan du lage sausen ekstra tjukk. Avkjøl sausen litt, rør inn heile egg (eller eggeplomme i sausen og vend inn stivpiska eggekviter til slutt) og smak til med salt og muskat. Bland torskebitane og kokt makaroni inn i sausen og slå gratengmassen over i ei smurt eldfast form. Dryss over griljermjøl og steik gratengen på nedste rille i ca. 40 minutt. Server gratengen med råkost, litt smelta smør og kokt potet ved sidan av.

Tips: Fiskegrateng kan lages av all type kvitfisk, både rå og kokt. Bruk gjerne restar frå dagen før. Kokt makaroni eller grønsaker kan erstatte litt av fiskemengda. Steiketida vil vere kortare når fisken er kokt.

Heimelaga seikarbonader er god kvardagsmiddag

Å ha eit nyttårsforsett er å ha eit uttrykt ønske eller plan for det nye året. Det kan vere å begynne med nokon nytt, slutte å gjere noko, kutte uvanar, etablere nye vanar, for å gi seg sjølv ein betre livskvalitet. Mellom populære nyttårsforsett er å ete sunnare, og kanskje å innføre meir fisk i kvardagsmaten?

Dei offisielle kosthaldsråda frå Helsedirektoratet kan vere med å gi retning til eit sunnare kosthald. Når det gjeld fisk er rådet fortsatt å ete fisk til middag 2-3 gongar per veke i tillegg til å bruke fisk til pålegg. Rådet tilsvarar totalt 300-450 gram rein fisk per veke og minst 200 gram bør være feit fisk som laks, aure, makrell eller sild. Seks påleggsporsjoner med fisk tilsvarar omtrent ein middagsporsjon.

Til jul fikk eg ny foodprosessor og denne maskina er den beste motivasjon for å lage fiskefarse i ein fei. Bruk helst fersk fisk og pass på at alle ingrediensane er kalde. Kjør fisken med salt først til farsen blir seig og fast, spe deretter med mjølka. Ein kan også bruke frosen fisk, men då må ein ta med tinevatnet frå fisken, der ligg alle bindestoffa. Å lage sunn mat frå botnen av gir matglede og god meisting - det er eit av mine nyttårsforsett! Godt nytt år!

SEIKARBONADER:  Heimelaga seikarbonader er god kvardagsmiddag. Foto: Norges sjømatråd, Marianne Aaronsen.

 

INGREDIENSAR (4 porsj):

600 g seifilet, utan skinn og bein

1 ts salt

1 ss potetmjøl

1 ss graslauk

½  ts pepar

1 dl mjølk

smør

Gulrotstuing

2 stk gulrot

100 g sukkererter

2 dl vatn

½ ts salt

1 ss kveitemjøl

1 dl matfløyte

Tilbehør

Poteter

Framgangsmåte

Skjer sei i strimlar og køyr i ein foodprosessor saman med saltet. Rør inn potetmjøl, finhakka graslauk og pepar, og spe med mjølk litt om gangen til ei fast farse. Form store karbonadar og steik dei i smør på middels varme til dei er brune og gjennomsteikte, ca. 3 minutt på kvar side.

Gulrotstuing

Skjer gulrot i små terninger og strimle sukkererter. Kok grønsakene møre i lettsalta vatn.

Sil av kokevatnet, men ta vare på det. Kok opp grønnsaksvatnet. Pisk sammen kveitemjøl og matfløyte, og pisk det inn i grønnsaksvatnet. La sausen småkoke i 4-5 minutt. Tilsett grønsaker og la dei bli skikkelig varme.

Server seikarbonader med gulrotstuinga og potet ved siden av. Pynt med graslauk dryssa over.