Havets skattekiste er barnas grillfavoritt!

Grillsesongen starta tidleg i år med det fantastiske fine været som har vore denne forsommaren. Det går tradisjonelt mykje kjøtmat på grillen og medan vaksne varierer menyen med ulike typar kjøt og av og til fisk, men barna vert ofte tilgodesett med grillpølser. Det kan kanskje bli vel mykje pølser på små kroppar i grillsesongen?

Eg har i mange år jobba med Fiskesprell, det er eit kosthaldsprogram som skal få barn og unge til å ete meir sjømat i barnehage og skule. Fiskesprell går ut på å endre haldningar til vaksne om barn og sjømat, og å lære vekk nokre enkle oppskrifter som dei får smake. Lykkast ein med dei vaksne er det stor sjanse for at dei deretter prøver dei ut rettane på barn. Resultatet er like kjekt kvar gong for både vaksne og barn smakar og likar mange ulike fiskerettar og ein sikker vinnar er Havets Skattekiste.

Når ei lagar Havets skattekiste er det smart at barna får plukke og velge grønsaker og passe mengde fisk til sin eigen pakke i tillegg passe den sjølv på grillen.  Å vere med å lage maten og å ha kontroll på ingrediensane er positivt for den når ein skal prøve noko nytt og innhaldet i grillpakken er fullt av sunne næringsstoff som er rake motsatsen til den ein finn i grillpølser. Veslesøster Ida til Emil i Lønneberget syng slik: «Då blir barna fulla med sommar, och bena blir fulla med spring!», små 

kroppar skal ha den sunnaste og beste maten!

GRILLFAVORITT: Havets skattekiste er barnas grillfavoritt! Foto: Norges Sjømatråd, Marianne Aaronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar

300 g laksefilet utan skinn og bein

300 g seifilet utan skinn og bein

1 stk lauk/purrelauk/vårlauk

2 stk gulrot

½  brokkoli-  eller blomkålbukett

4 ss soyasaus

4 ark grillfolie

2 ss olje

FRAMGANGSMÅTE

Skjer fisken i ca. 2 cm store terningar. Vask og reinsk lauk, gulrot og brokkoli/blomkål. Pensle grillfolien med olje og brett opp kantane til ei skål. Legg eit utval av grønsaker på folien og slå soyasaus over. Legg fisketerningane over grønsakene. Brett saman folien (med bretten opp så unngår du lekkasje) og legg pakkane på varm grill. La pakkane ligge på grillen i ca. 10 minutt. Opne pakkane og sjekk at fisken er klar ved at fiskekjøtet har skifta fagre tvers gjennom og at fiskekjøtet flakar seg ved lett trykk. Server skattkistene med det tilbehøret du likar, for eksempel bakte poteter og rømme på toppen.

Tips: Du kan også lage Havets skattkiste i steikeomnen. Då brukar du vanleg aluminiumsfolie i staden for grillfolie. Steik pakkane i steikeomn ved 180 °C til fisken er ferdig. Det tak ca. 12 minutt.

Frå ufisk til delikatesse, smak omnsbakt breiflabb

Dei nynorske festespelsa set stemninga no i helga og i songen Nordmannen skildrar Ivar Aasen vårt forhold til fisk slik: «Han såg ut på det bårute havet, der var ruskut å leggja utpå;

men der leikade fisk nedi kavet, og den leiken, den ville han sjå». No er det uvisst kva type fisk Aasen tenkte på, men eg vil tru det  var sild, torsk og sei som «leika nedi kavet» og at det på hans tid ikkje var vanleg å ete breiflabb.

Breiflabb blei nemlig tidligare rekna som ufisk og kasta på havet igjen, men i dag er fisken rekna som ei delikatesse. Sjølv som fisken ser ut som eit uhyre på utsida, er fiskekjøtet kvitt med ypparleg fast konsistens og er velsmakande.

Breiflabb må lagast til med omhug, fordi dersom den steikast eller grillast den for lenge blir den seig. Det er mulig å kjøpe ferdig marinert breiflabbfilet i ferskvaredisken og då er det ikkje mange ingrediensar som skal til for å lage denne middagen. Retten er enkel og smakar utrulig saftig og godt, så denne kan du trygt invitere venner på besøk til ein sommarkveld!

DELIKATESSE: Smak på saftig og velsmakande omsbakt breiflabb. Foto: Norges Sjømatråd, Marianne Aaronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar

800 g breiflabbfilet

1 stk grøn squash

5 stk sjampinjong

1 stk raud paprika

MARINADE

2 fedd kvitlauk

1 ts estragon

1 frisk graslauk

½  dl frisk persille

1 stk sitron

1 dl olivenolje

1 ts salt

0.5 ts pepar

POTETSTAPPE

500 g potet

2 ss smør

2 dl mjølk

salt og pepar

FRAMGANGSMÅTE

Sett steikeomnen på 200 °C. Skjer fisken i serveringsstykke. Finhakk kvitlauk, estragon, graslauk og persille, og press safta av sitronen. Rør saman ingrediensane til marinaden, og la fisken ligge i marinaden i ca. 30 minutt. Skjer squash, sjampinjong og paprika i bitar, og legg dei i ei smurt eldfast form. Legg den marinerte fisken over og fordel marinaden over grønsakene og fisken. Steik forma i steikeomnen i ca. 20 minutt.

POTETSTAPPE

Skrell potet, skjer i terningar, og kok møre i usalta vatn. Mos potetene, og rør inn smør og mjølk til passe konsistens. Smak til med salt og pepar.

Server omnsbakt breiflabb med potetstappe. Pynt gjerne med litt graslauk dryssa over.

Viva Italia med pasta og sjømat på menyen

Pasta og sjømat er ein sikker vinnar på vårmenyen. Spagetti med blåskjell er enkel, lett for kroppen og har god smak. Delikatessen passar like godt for store som små, både til kvardags og fest.

Ordet spagetti er italiensk og kjem frå ordet spaghetto som tyder «streng eller tråd», og spagetti slik vi kjenner det tyder små strengar eller  trådar. Om ein vil vere meir avansert kan ein også dele det inn spagettini (tynn spagetti) og spagttoni (tjukk spagetti).  For å få perfekt kokt spagetti skal den alltid leggast i kokande vatn med salt i. Spagetti skal vere mjuk samtidig som ein har litt motstand i kjerna, eller kokt «al dente» som italienarane seier. Om spagetti en er tjukk eller tynn, følg alltid koketida på pakken.

Litt artig å vite er at det å ete spagetti kun gaffel er europeisk og det var amerikanarane som starta med å ete spagetti med gaffel og skei. Historier fortel å ete spagetti med skei var kun for barn og folk med dårlige manerar, ein ekte italiienar et spagetti med kun gaffel, basta!

ITALIENSK: Spagetti med blåskjell er ein sikker vinnar. Foto: Norges Sjømatråd, Marianne Aronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar

2 kg blåskjell

400 g spaghetti

2 stk sjalottlauk

2 fedd hvitlauk

1 stk raud chili

1 ss smør

2 dl kvitvin

2 dl kremfløyte

2 ss frisk persille

TILBEHØYR

parmesanost

brød

FRAMGANGSMÅTE

Skrubb blåskjell og kontroller at alle skjella er lukka. Kast tvilsame skjell. Kok spaghetti etter bruksanvininga på pakken. Finhakk sjalottlauk, kvitlauk og chili. Fres sjalottlauk og kvitlauk i smør til det er blankt i ei kasserolle, og tilsett chili og blåskjell. Ha i kvitvin og la blandinga koke i 6-8 minutt. Rist kasserollen forsiktig underveis slik at skjella blandast. Kast skjell som ikkje har opna seg. Tilsett kremfløyte og persille, og varm blandinga opp. Ha spaghetti i ei skål og slå blåskjell med saus over. Server spaghetti med riven parmesanost og brød til.

Tips: Kvitvin kan erstattast med syrlig eplejuice.

Eit snev av luksus med kongekrabbe

Kongekrabbe eller kamtsjatkakrabbe, også kjent som russerkrabbe er ein krabbeart som tilhøyrer gruppa trollkreps. Kongekrabben er diger, har raudt skal og dei største kan verte opptil 10 kg tunge og med utstrakte klør kan dei måle 2 meter på tvers. Det var russiske forskarar som sette ut kongekrabben i Murmanskfjorden for ca. 50 år sidan for å etablere ein ny fiskeressurs. Arten er uønskt i norsk farvatn fordi den ikkje finnast naturleg, men likevel har kongekrabben blitt svært viktig for krabbefiskarar i nordpå.

Kongekrabbe vert også fiska kommersielt i Canada, Alaska, Russland og Japan og er høgt verdsatt mat. Krabbekjøtet er fast og svært lett å få ut av dei store klørne ved å knekke ledda og klippe opp skalet med vanleg saks. Smaken på kongekrabbe er litt søtare enn hummar med litt meir intens skaldyrsmak, den smakar rett og slett himmelsk!

Å servere kongekrabbe gir eit snev av luksus og ein treng ikkje mykje tilbehør for at det skal vere godt. Denne retten kan serverast både som forrett og hovudrett og saman med vårens knallgrøne ferske asparges og heimelaga sitonhollandaise er dette ein lekker, smakfull og nesten royal rett av havets monark. God pridehelg!

KONGEKRABBE: Eit snev av luksus med havets monark på bordet. Foto: Norges Sjømatråd, Marianne Aronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar

3 stk kokte kongekrabbebein

12 stk asparges

Hollandaise

3 stk eggeplomme

2 ss sitronsaft

150 g smør

salt og pepar

Tilbehør

loff

lime

Framgangsmåte

Klipp opp skalet på krabbebeina med saks og ta ut kjøttet i så store delar som mogleg. Brekk av den lyse, nedste delen av aspargesstilkane og skrell den nedste delen litt. Kok asparges i lettsalta vatn med ei liten klype sukker, i ca. 2 minutt. Avkjøl aspargesen med ein gong i iskald vatn, då stoppar ein kokeprosessen og ein unngår at grønsaken vert overkokt og slapp.

Hollandaise

Smelt smør og rør saman eggeplomme og sitronsaft. Set bollen med eggeplomme over et kar med varmt vann. Rør til det tjuknar. Visp inn smør litt om gongen til ein fyldig saus. Smak til med salt og pepar og hald sausen forsiktig varm.

Server kongekrabbe med asparges, sitronhollandaise, loff og limebåtar. 

Kongelig måltid med Prinsefisk!

Prinsefisk er ein gammal festrett og har sitt utspring frå Bergen. På midten av 1800- talet vart Kronpris Carl utnemnt til visekonge i Noreg og i den forbindelse skulle han  gjere seg kjent med landet. Med dampskipet Vidar reiste kronprinsen langs kysten saman med den hollande kronprinsen Wilhelm av Oranien frå Christiania til Trondheim.

Lang kystruta var det sjølvsagt stopp i Bergen og den 22.juli gikk dei i land til ein festmiddag for 150 personar. I anledning kronprinsbesøket vart det bygd ei paviljong mellom Logen og det som blei kalla Pelloths store sal, seinare Holds Hotell på noverande Ole Bulls plass.

Her blei altså retten Prinsefisk servert for første gong, som ein av fleire rettar til dei inviterte. Råvarene var klare: fersk torsk, kvitvinssaus, skaldyr, grøne asparges og knaskande sprø butterdeigsnippar. Sjølvsagt koket poteter til, og i dag med moderne kvitlaukspoteter. Ei himmelsk rett som er ein prins verdig!

KONGELIG: Prinsefisk er ein himmelsk god fiskerett, ein prins verdig! Foto: Norges Sjømatråd, Marianne Aronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar:

800 g torskeryggfilet med skinn
200 g reker utan skal

200 g blåskjel
200 g grøne friske asparges

1  flak butterdeig

8 cherrytomat

Kvitvinsaus:
3 finhakka sjalottlauk
1 ss smør
2 dl kvitvin
5 dl fiskekraft
3 dl fløyte
salt, pepar
ev. maisennamjøl

Kvitlauks poteter:
4-6 kokte poteter
3-4 kvitlaukbåtar i tynne skiver

FRAMGANGSMÅTE:

Kok poteter og avkjøl dei. Set steikeomnen på 225 grader. Del butterdeig i snippar, altså små terningar, eller skjer halvmånar. Legg dei på bakepapirkledd steikebreitt, steik i 5-6 minutt og avkjøl rask på rist.

Skru ned steikeomnen til 200 garder. Skjer torskefileten i serveringstykke. Legg stykka i langpanne eller eldfast form og dryss salt over. Slå litt vatn i langpanna, berre så det dekker botnen. Dekk forma med aluminiumsfolie. Bak fisken i steikeomn ved 200 grader i ca. 15 minutt.

Surr lauken blank i smør. Tilsett kvitvin og reduser til det halve. Ha i fiskekraft og reduser vidare til det halve. Tilsett fløyte og kok til passe konsistens. Smak til med salt og pepar. Sil sausen.

Skjer dei kokte potetene i kuber. Steik kvitlaukskivene og potetene i smør slik at de blir gylne og fine. Legg kvitlaukskivene over kvarandre på toppen av potetkubane.

Koko opp vatn med litt salt og sukker. Legg i aspargestoppane og cherrytomat og la dei koke i 3 minutt. Slå av vatnet og legg dei ved sidan av fisken på serveringsfatet. Pynt med reker og blåskjel som er luna i folie rett før servering, slå kvitvinssaus over og dander med gylne butterdeigsnippar.  

Heimelaga fiskebollar med paprika og purrelauk

Fiskebollar er en vanleg kvardagsrett i Norge og inneheld oppmalt fisk, mjølk, potemjøl og salt. I min heim var retten ein favoritt når barna var små saman med potet, gulrot, karrisaus og sprøsteikt bacon oppå. Fiskebollar kan også opphøgast til ein helge- eller selskapsrett slik som fløytebollar i terteskjell eller som dagens oppskrift med fiskebollar med paprika og purrelauk i.

Det er lett å lage eigne fiskebollar og har du ei matmølle går det fort.  Fiskefarse lagar ein gjerne av mager fisk som hyse, lys, lange, men også steinbit og torsk gir lys og fin farse. Trikset med å lage fiskefase er å bruke fersk kald fiskefilet som ein kjører i matmølla saman med salt til farsen blir fast og seig. Spe deretter med kald mjølk i ein tynn stråle til farsen har klart å absorbere væska. Tilslutt tilset ein dei andre ingrediensar slik som i dagens oppskrift, paprika og purrelauk.

No når min små har blitt unge vaksne og kjem på besøk heim til mor, då vert det ofte bestilt fiskebollar til middag. Matkultur er tradisjon, vanar og identitet. Matkultur er ofte tolka som mat og oppskrifter overført frå fortida og tilpassa notida, altså «norsk tradisjonsmat med ny smak». Skal tru om eg kan tilby denne nye varianten med fiskebollar eller må eg halde på det gamle og kjente? Ha ei god helg!

HEIMELAGA: Fiskebollar med paprika og purrelauk. Foto: Norges sjømatråd, Alf Børjesson.

Ingrediensar til 4 porsjonar

500 g hysefilet, utan skinn og bein

2 ts salt

1 egg

3 dl mjølk

½ raud paprika

1 stk purrelauk

½ ts pepar

2 ss olje

SAUS

2 ss smør

2 ss kveitemjøl

3 dl mjølk

½ ts salt

½ ts kvit pepar

TILBEHØR

potet

gulrot

FRAMGANGSMÅTE

Pass på at alle ingrediensane du skal bruke er kalde. Bruk berre fiskefilet som ikkje har vore fryst. Skjer fisken i bitar og ha den i ei matmølle saman med salt. La maskina gå til farsen er fast og seig. Rør inn pepar og egg, og spe med litt mjølk om gongen. Det er viktig å røre kraftig under speinga, slik at all væske rørast godt inn før meir væske hellast i, elles skil farsen seg. Den ferdige farsen skal være glatt og seig. Skjer paprika i små terningar. Vask det grøne på purren og skjer opp i tynne ringar. Kjør purren i matmølla saman med litt olje til det blir ein fin puré. Smak til med salt og pepar. Rør paprikaterningar og purrepuré inn i fiskefarsen. Fukt hendene med kaldt vatn, form store bollar og trill dei slik at dei blir runde. Kok opp vatn med litt salt og legg i bollane. La dei trekke i 15-20 minutt, til dei er gjennomkokte. Snu dei eit par gonger slik at dei vert jamt kokt.

SAUS

Smelt smør og rør inn kveitemjøl. Kok opp mjølka, og rør inn omtrent halvparten til det blir ein glatt masse. Spe deretter med meir mjølk til passe sauskonsistens. Smak til med salt og kvit pepar.

Server fiskebollane i sausen med kokt potet og gulrot ved sidan av.

Silltårta eller smørbrødkake av sild er perfekt til påske!

Smørbrødkake eller silltårta er ein klassisk svensk spesialitet. Sill betyr sild og tårte betyr kake på svensk. Det er altså ei rund smørbrødkake, som kan delast opp i bitar og delast med mange. Det fine med kaker er at dei et vi for i feire noko, nokon eller kun for å forgylle tilværelsen.

Svenskane elskar sine smørbrødkaker og gjerne med sild i. Dei serverer dei gjerne på sin nasjonaldag, til svensk midtsommarfest, til jul eller på påskebuffet. Når ein søker på nettet kan ein finne mange spennande oppskrifter som: Somrig & enkel matjetårta, Silltårta til jul og Underbara Claras silltårta.

Saltsuget vert stetta med silltårte og det er mettande med finsk rugbrød i botnen. Silltårte er enkel å lage, og både botnen og fyllet kan ein lage dagen før. På påskebordet eller til påskefrukost smaker silltårte godt og ser fint og påskegul ut. Du vil også kunne imponere dine påskegjestar med denne lekkerbisken på bordet, ha ei riktig god påske!

SVENSK: Silltårta er imponerande på påskebordet eller til påskefrukost. Foto: Norges sjømatråd, Marianne Aronsen.

Ingrediensar til 4 porsjonar

400 g kryddersildfilet

8 stk egg

350 g rugbrød

1/3 ts karve

125 g smør

½  stk raudlauk

1 frisk kvist dill

bakepapir

24-26 cm springform

Fyll

200 g kremost, naturell

3 dl lettrømme

½ ts sukker

1 ts kvitvinseddik

1 ts sennep

1 dl frisk dill

1 dl frisk graslauk

½ ts salt

3 stk gelatinplate

pepar

FRAMGANGSMÅTE

Smak på sildefiletene og legg dei i vatn eller mjølk eit par timer dersom dei er for salte. Kok egg i 10 minutt og avkjøl i kaldt vatn. Skjer skorpene av rugbrødet og kjør i ei matmølle til alt er finmost. Tilsett knust karve og mjukt smør, og bland saman til ein fast deig. Ha bakepapir i botnen av ei springform og smør kantane. Trykk deiga saman til ein fast botn i forma.

Fyll

Rør saman kremost og lettrømme til ein jamn masse, og tilsett sukker, kvitvinseddik og sennep.

Vend inn hakka dill og graslauk, og smak til med salt og pepar. Skjer halvparten av sild og egg i biter, og vend dei inn i røra. Ha gelatinplater i kaldt vatn i 5 minutt og klem ut vatnet når dei er mjuke.

Løys opp gelatinen i eit par spiseskjeier kokande vatn og avkjøl. Vend ei spiseskjei av fyllet inn i  gelatinen, og vend gelatinblandinga inn i resten av fyllet med ein slikkepott. Slå fyllet jamt over brødbotnen i forma, dekk til og set kaldt til fyllet begynner å stivne, minimum 3 timar. Skjer resten av sild i bitar, egg i skiver og raudlauk i tynne båtar, og fordel over silltårtan rett før servering. Server med dill på toppen.