Haust med klassisk fiskesuppe

Haust er årstida som dannar overgangen frå sommar til vinter, solvarmen er minkande og temperaturen synkande. Kveldane blir mørkare er det tid for innekos og god, sunn mat. Då er det aldri feil med varm fiskesuppe på ein hustrig haustdag.

Suppe er allsidig mat og oppskrifta i dag er klassisk fiskesuppe der du kan velje din favorittfisk enten det er hyse, torsk eller steinbit. Det finnast ingen fasit på den perfekte suppe og du kan sjølvsagt velje både sjømat og grønsaker etter din eigen smak.

Lag gjerne dobbel eller trippel porsjon av fiskesuppa. Med suppe til overs, kan du fryse vekk i porsjonar eller bruke den til ein perfekt til restemiddag neste dag. Avkjøl suppa på kjøkkenbenken, sett den deretter i kjøleskapet i nokre timar før du frys den. Då unngår du iskrystallar i fiskekjøtet. Husk at varm suppe alltid skal serverast i varme tallerkar!

Haust: Klassisk fiskesuppe som varmar. Foto: Norges Sjømatråd, Synøve Dreyer. 

Ingrediensar til 4 porsjonar

200 g  hyse, torsk eller steinbitfilet 
2 stk  gulrot 
1 skive  sellerirot 
1 stk  persillerot 
1 ss  smør 
2 ss  kveitemjøl 
1 l  fiskekraft 
½ stk  sitron 
1 ts  karri 
¼ ts  kajennepepar 
2 stk  eggeplomme 
1 dl  kremfløyte 
salt 
frisk graslauk

Tilbehør

brød 

Framgangsmåte

·  Skjer fisken i terningar og halvparten av gulrøtene i tynne strimlar.

·  Skjer sellerirot, persillerot og resten av gulrota i små terningar.

·  Smelt smør, rør inn mjøl og spe med fiskekraft til ei klumpfri suppe.

·  Tilsett grønsaksterningane og kok suppen i ca. 15 minutt.

·  Ta grønnsakene ut av suppa.

·  Press saft av sitron og rør saman karri, kajennepepar, eggeplomme og kremfløyte.

·  Rør blandingen inn i suppen og gi den et raskt oppkok under omrøring.

·  Tilsett fisk og gulrotstrimler, og la suppa trekke til fisken er ferdig, ca. 5 minutt.

·  Smak til med salt.

Server fiskesuppa med graslauk dryssa over, og med godt brød ved sidan av.

Lev godt med Middelhavets fiskegryte

Sommaren er definitivt på hell og hausten kan få oss til å drøyme om Middelhavets milde bris, kvite sandstrender og gode mat. Saftige tomatar, gode grønsaker, olivenolje med sin litt kraftige smak, fersk sjømat og dufta av vill oregano kan vekke gode minner og freiste smaklaukane våre no om hausten.

Grønsaker og sjømat, det originale middelhavskosthaldet er både sunt og helsefremmande, men middelhavskosten handlar ikkje berre om mat. Det sosiale rundt maten er ein grunnleggjande svært viktig  og grekarane legg stor vekt på at familien samlast ved middagen, som ofte kan vare i fleire timar.

Travle kvardagar tek av tida vår her i nord og for mange er det først i helgane ein får tid til å sitje lenge rundt matbordet. Mat er svært viktig for både vår fysiske og mentale helse, men skal også formidle livsglede, oppleving og ei kjensle av fellesskap. Middelhavskosten held oppe disse eigenskapane på ein fantastisk måte!

LEV GODT: Middelhavets fiskegryte som varmar. Foto: Norges Sjømatråd, Esten Borgos.

Ingrediensar til 4 porsjonar

500 g  laksefilet, utan skinn og bein 
100 g  reker, utan skal 
½  stk  appelsin 
1 stk  lauk 
2 fedd  kvitlauk 
2 ss  tomatpuré 
800 g  hermetiske tomatar, grovhakka 
1/2 terning  fiskebuljong 
1 ts  chilipasta 
1 ts  sitronsaft 
10 stk  oliven, svart 
olivenolje

oregano 
salt 

Tilbehør

Godt brød 

Framgangsmåte

·    Skjer laks i 3 cm terningar og riv skalet av appelsin.

·    Skjer lauk i tynne båtar, finhakk kvitlauk og surr på svak varme til lauken er blank.

·    Tilsett tomatpuré og la det surre litt. 

·    Tilsett appelsinskal, hermetiske tomatar og fiskebuljong. La det koke i ca. 15 minutt utan lok.

·    Smak til med chilipasta, oregano, sitronsaft og salt.

·    Legg lakseterningane i sausen og la dei trekke til dei nesten er kokt.

·    Skjer oliven i ringer og ha i gryta saman med reker ved servering. 

Server gryta med brød ved siden av og gjerne litt friske urter på toppen.

Småsprø krede med eplesaus

Aure eller salmon trutta (lat.) er ein fisk i laksefamilien og kan variere i storleik, form og levestad. Aurekjøtet er enten kvitt eller rosa. Namn som røyr, innsjøaure, bekkeaure, fjellaure og sjøaure er vanleg, men på ekte sunnmørsk er krede namnet på ein liten aure.

Krede er ein av dei mest populære fiskane blant sportsfiskarar og fisket foregår helst med garn, oter eller stang. Det finnast mange lokale fiskevatn med mykje fisk. Dersom du vil fange krede sjølv, så gjer deg kjent reglane for fiske enten det er fiskekort eller løyve frå fiskerettshavaren som gjeld. Krede finnast også i ferskvare- eller frysedisken.

Krede har vore viktig for både norsk matkultur og friluftsliv gjennom fleire hundre år. Krede kan røykast, gravast, saltast, kokast og grillast. Dagens oppskrift er langsteikt krede på svak varme med frisk eplesaus. Dette er eit nydelig festmåltid med milde, friske  og gode smakar. Plukk og bruk gjerne norske syrlege eple frå hagen til sausen, det gjer susen!

SUNNMØRSK: Krede med eplesaus. Foto: Norges Sjømatråd, Håkon Messel.

Ingrediensar til 4 porsjonar

4 reinska krede (aure)
4 ss  pinjekjerner 
salt 

Saus

1 ½   eple 
2  sjalottlauk 
4 dl  kvitvin 
1 dl  kremfløyte 
125 g  smør, usalta 
salt og pepar 

Tilbehør

200 g  sukkererter 
potet 

Framgangsmåte

·        Reinsk kreda slik: Ta ut innmaten, skjer av hovudet og sporen og skrap skinnet med butt kniv. Skyl godt av i rennande kaldt vatn. Del kreda i to langs ryggbeinet og ta ut ryggbeinet på begge halvdelane, men behald gjerne skinnet på filetane. Tørk filetane godt i kjøkenpapir.

·         Dryss litt salt på fileten og steik den eine sida på svak varme over lang tid, ca. 20 minutt, slik at overflata karamellisera seg.

·         Rist pinjekjernane på tørr steikepanne. 

Saus

·         Skrell og skjer eple i terningar, og finhakk sjalottlauk.

·         Ha sjalottlauk og kvitvin i ein kasserolle og kok til konsistensen er som sirup.

·         Tilsett kremfløyte, kok opp og ha i nokre av epleterningane.

·         Rør inn smør, litt om gongen, til passe konsistens.

·         Sil sausen og smak den til med salt og pepar. 

·         Tilsett resten av epleterningane i sausen ved servering. 

Server nysteikte kredefiletar med pinjekjerner og nykverna pepar dryssa over, og med eplesaus, kokte sukkererter og poteter ved sidan av. Pynt med bladpersille.

Krabbe naturell med tre gode sausar

Hausten er høgsesong for krabbe, då er både skalet og klørne fylt med nydelig krabbekjøt. Fersk krabbe er på sitt beste frå september til november.  Krabbe er perfekte festmat fordi det er enkelt å servere og det blir god stemning rundt bordet når alle må jobbe for å finne maten i krabbehuset sine små rom og knekke krabbeklør.

Til krabbefesten treng du ein krabbe til kvar gjest og for å vere på den sikre sida  kan du kjøpe nokre lause krabbeklør i tillegg. Eg vil anbefale to viktige reiskap når du serverer krabbe: Hummargaffel eller ein spiss pinsett for å finne maten i krabbehuset og ein nøtteknekkar til klørne. På bildet ser du også ein hammar som kan vere eit god hjelpemiddel mot hardt skal. Skyljebollar og rikelig med serviettar er å fortrekke på bordet framfor duk, fordi krabbefesten kan setje spor.

Nyt krabbe naturell som no er velfylte med smakfullt krabbekjøt, dette er ein av dei mest fantastiske sjømatrettane du kan servere. Server krabben saman med loff, smør, majones og sitron og i dag får du også forslag til tre sausar som kan vere «prikken over i’ en» for måltidet. God sjømathelg!

KRABBEFEST: Krabbe naturell med tre gode sausar. Foto: Norges Sjømatråd, Synøve Dreyer.

Ingrediensar til 4 porsjonar

4 heile krabber + eventuelt ekstra klør
sitronbåtar
grønt
loff
smør

Mangosalsa:
1 stor, godt moden mango
1 tomat
2 ss olivenolje
1 ss sitronsaft
salt, pepar
2 ss hakka kjørvel

Sitron-persillesaus:
1 egg
saft av ½ sitron
2 ss finhakka persille
1—1 ½ dl kesam
salt, pepar

Stavmiksaraïoli:
1 eggeplomme
1 knivspiss salt
1 knivspiss pepper
1 ss sitronsaft
2 hvitløkbåter, hakket
½ ts sennep
ca. 1 dl nøytral olje

Framgangsmåte

Mangosalsa:

·         Skrell og skjer mangokjøtet frå steinen.

·         Skjer kjøtet i små terningar.

·         Del tomaten og grav ut frøda.

·         Skjer tomatkjøttet i små terningar.

·         Bland alt og smak sausen til med salt og pepar.

·         Rør inn kjørvel.

Sitron-persillesaus:

·         Rør saman egg, sitronsaft og persille i ein liten bolle.

·         Sett den over eit lite kokekar med kokande vatn.

·         Rør til eggeplommen tjuknar.

·         Ta bollen opp av vassbadet og avkjøl eggemassa.

·         Rør inn kesam og smak til med salt og pepar.

Stavmikseraïoli: (dette er den enkleste måten å lage majones på).

·         Bruk begeret som fyl med stavmiksaren.

·         Ha eggeplomme, salt, pepar, sitronsaft, hakka kvitlauk, sennep og det meste av oljen i begeret.

·         Pass på at eggeplomma ikkje knusast.

·         Sett stavmikseren midt i eggeplommen og kjør den på topp hastighet til majonesen tjuknar.

Spe med meir olje etter kvart

Prøv kvit pizza med røyk ørret

Pizza smakar godt og sidan den italienske retten blei introdusert på 70-talet har den fått ein sterk posisjon i vår matkultur. På 80-talet var det mest vanleg å lage tjukk pizzabotn med kantar for så å smørje kjøttsaus med tomatpure og paprika over botnen og riven ost oppå. Ekstra eksklusiv var det med «Hawaii topping» som var hermetisk ananasbitar oppå i tillegg.

Pizza er ofte kritisert på grunn av nordmenns bruk at frossenpizza, som ikkje akkurat er gourmetmat. Samtidig er pizza ikkje verre enn eit ostesmørbrød og med heimelaga pizza har du betre kontroll på kvaliteten som avheng av kor grov botnen er og kva du har oppå. Pizza er også genial til restemat, fordi ein kan få  nytta kjøleskapsrestar som ein ellers ikkje får ete opp.

Pizza er for mange ein av helgas favorittrettar og pizza med ny spennande smak kan bli positivt. Pizza Bianca eller kvit pizza er ein variant der creme fraîse er blanda med urter og er pizzasausen. Eg garanterer, denne nysteikte kvite pizzaen toppa med røykt ørret vil gi deg ei utsøkt smaksoppleving!

KVIT PIZZA: Pizza med røykt ørret og tomat. Foto: Norges Sjømatråd, Studio Dreyer-Hensley.

Ingrediensar til 4 porsjoner

200 g  røykt ørret 

3 stk  tomat 
½ stk  raudlauk 
1 stk  pizzabotn 
1,5 dl  crème fraîche 
1 ts  oregano 
½  ts  salt 
¼  ts  pepar 
200 g  mozzarella, riven 

Framgangsmåte

·         Sett steikeomen på 200 °C.

·         Skjer røykt ørret i tynne strimlar.

·         Vask tomat og skjer i tynne skiver.

·         Vask og reins raudlauk og skjer i tynne ringar.

·         Del pizzabotnen i porsjonspizzaer, og legg på eit steikebrett med bakepapir.

·         Smør på eit jamnt lag med crème fraîche, og legg på tomatskiver og raudlauk.

·         Dryss med litt oregano, salt og pepar.

·         Dryss over ost og steik midt i steikeomnen til botnen er gjennomsteikt og osten startar å smelte, ca. 10–15 minutt.

Legg på ørretstrimlar og server.

Tips: Du kan også lage ein stor pizza i staden for mange små.

Taco Poke bowl med laks er absolutt 2017

Mattrenden med mat i bolle blei introdusert med Smootie bowl allereie i 2015 der tjukk smootie vert servert i bolle med fargerik topping av frukt, bær, nøter og frø. Buddha bowl i 2016 er vegetarisk og er rett og slett salat der kvar ingrediens ligg kvar for seg, dandert i bolle. I 2017 er det Poke bowl som gjeld. Poke bowl eller poke bolle er ein Hawaii inspirert rett som serverast med rå marinert fisk eller sjømat over sushiris med lekkert danderte grønsaker der kvar ingrediens ligg kvar for seg. Bowl er altså sunn mat servert i bollar. 

Poke er også kjent som surfarane sin sushi, eller sunn hurtigmat frå Hawaii. For deg som er glad i sushi kan du lage poke på ein brøkdel av tida og ingrediensane kan varierast i det uendelige det er kun fantasien som set avgrensingar for kva du skal velge av sjømat og tilbehør. I helgas oppskrift er det laks, isbergsalat, mais og avokado saman med standard tacotilbehør som salsa, rømme og med tortillachips til.

Sunn livsstil og engasjement for miljø og berekraft viser at fleire gjer bevisste matval i løpet av veka og denne fredagstacoen er både sunn, knakande god og er eit kjøtfritt alternativ til helgas kosemat. La deg bli hekta på poke bowl!

POKE BOWL: Taco poke bowl med laks. Foto: Norges Sjømatråd, Synøve Dreyer.

Ingrediensar til 4 porsjoner

500 g  laksefilet, utan skinn og bein
1 ss  frisk koriander
1 stk  lime
2 ts  sriracha chilisaus
2 ss  olivenolje

Salsa

1 stk  sjalottlauk
¼ stk  chili, raud
1 ss  frisk koriander
4 stk  tomat
salt

Tilbehør

1 stk  isbergsalat
1 stk  avokado
6 ss  mais
3 dl  lettrømme
tortillachips

Framgangsmåte

• Skjer laksefilet i terningar.
• Grovhakk koriander og press safta av ein lime.
• Bland saman koriander, limesaft, sriracha chilisaus og olivenolje, og bland det inn med lakseterningane.

Salsa

• Finhakk sjalottlauk, chili og koriander, og skjer tomatar i terningar.
• Bland det godt saman og smak til med salt.

Tilbehør

Skjer isbergsalat i strimler og avokado i terningar.

Ha salaten i botnen av bollane og topp med avokado, mais, laks, salsa og lettrømme. Server med tortillachips. 

Makrell er ein strålande matfisk på grillen

Piren eller den unge makrellen vi får om sommaren er fantastisk å steike i steikepanna eller på grillen. Langs Sørlandskysten har den lenge vore viktig i kosten, medan nokre nordlendingar nektar å ete fisken. Det er viktig å slå sei slag for makrellen med fast, smakfullt kjøt og høgt innhald av det sunnaste feittet.

Makrell er ein stimfisk og manglar svømmeblære og må derfor symje heile livet for ikkje å synke. Om sommaren og utover hausten sym makrellen i stimar langs kysten og ute i Skagerak, Nordsjøen og Norskehavet. Makrellen gyt i dette området tidleg på sommaren.

Helgas oppskrift er eksotisk med tilbehør inspirert av både arabiske og sicilianske smakar. Ein av ingrediensane er tahini, dette er ei pasta av malte og lettrista sesamfrø med litt olje i, denne kan du lage sjølv eller du kjøpe på butikken. Makrell er ein sommarfestfisk som må nytast medan ein kan, også får den krispi og sprøtt skinn på grillen!

SOMMARMAKRELL: Foto: Makrell med ertehummus. Norges Sjømatråd, Aicha Bouhlou.

Ingrediensar til 4 porsjonar

8 stk  makrellfilet
salt og pepar
olivenolje
salt og pepar  olivenolje 

Hummus

250 g erter, fryst
250 g  kikerter, hermetiske 
2 fedd  kvitlauk 
1 stk  sitron 
2 ss  tahini 
1 ts  spisskum, malt 
2 ss  dill, frisk 
salt 

Topping

2 stk lauk 
2 ss  tomat, soltørka i olje 
1 ss  dill, frisk 
4 ss  pinjekjerner 
4 ss  rosiner 
4 ss  balsamicoeddik 
2 ss  honning 
olivenolje 

Framgangsmåte

• Varm grillen.
• Dryss salt og pepar over makrellfiletane, og pensle dei med olivenolje.
• Legg filetene på grillen med skinnsida ned og grill i 5-6 minutt utan å snu fisken.
• Kok erter møre i lettsaltet vann i ca. 2 minutt og slå av kokevatnet.
• Sil av vatnet til kikerter, men spar på litt av vatnet.
• Knus kvitlauk med flatsiden av ein kniv og press safta av sitron.
• Kjør erter, kikerter, kvitlauk, sitronsaft, tahini, spisskum og dill til ein puré i ein kjøkkenmaskin eller med ein handblendar.
• Tilsett litt av vatnet til kikertene for å få ønska tjukkelse og konsistens på hummusen.
• Smak til med salt.
• Grovhakk lauk, soltørka tomatar og dill.
• Varm olivenolje i en steikepanne og steik lauken til den er mjuk og har fått ein gyldenbrun farge.
• Rør inn pinjekjerner og rosiner, og steik i 1 minutt til.
• Tilsett soltørka tomatar, dill, balsamicoeddik, honning og vatn

Server grilla makrell med ertehummus og topping. Dryss gjerne over litt grovhakket chili og dill dersom du har.

Tilbehør Nypotet eller kokte, grilla småpotet på grillspyd.

Tips: Dersom du ikkje har grill kan du steike makrellfiletane i ei grillpanne